आर्वा नमुना सामुदायिक बीउ बैंक

कास्की जिल्लाको पोखरा महानगरपालिका, वडा नं. १३, आर्वामा अवस्थित आर्वा नमुना सामुदायिक बीउ बैंक वि.सं. २०७९ पुस २४ गते स्थापना भएको हो । यस सामुदायिक बीउ बैंकको उद्देश्य वडा नं. १३ तथा वरपर उपलब्ध स्थानीय बाली विविधता संरक्षण, उपयोग तथा प्रवर्द्धन गर्नु रहेको छ । यो सामुदायिक बीउ बैंक नमुना प्राङ्गारिक कृषि सहकारी संस्थाले सञ्चालन गर्दछ । नमुना प्राङ्गारिक कृषि सहकारी संस्था वि.सं २०६५ जेष्ठ १० गते जिल्ला सहकारी कार्यालय कास्कीमा दर्ता भएको हो । यस सहकारीमा ६४ जना शेयर सदस्य छन्, जसमध्ये ३१ जना महिला र ३३ जना पुरुष रहेका छन् ।

आर्वा नमुना सामुदायिक बीउ बैंकले जैविक विविधता अनुसन्धान तथा विकासका लागि स्थानीय पहल (ली−बर्ड), नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद्, पोखरा महानगरपालिका र कृषि ज्ञान केन्द्रको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा स्थापना भएको हो । यस सामुदायिक बीउ बैंकले ४६ प्रजातीका बालीहरुको ११० वटा स्थानीय जातहरु नियमित रुपमा बीउ उत्पादन तथा संरक्षण गर्दै आईरहेको छ । यी मध्ये जरेबालीका स्थानीय जातहरु विविधता प्रदर्शनी स्थल स्थापना गरि संरक्षण गरिन्छ भने अन्य बीउ हुने बालीहरुका हकमा सामुदायिक बिउ बैंकका सदस्य कृषकहरुले आफ्नै खेतबारीमा बीउ उत्पादन तथा संरक्षण गर्दछन् ।

आर्वा नमुना सामुदायिक बीउ बैंकले कृषकहरुको आवाश्यकता अनुसार सामुदायिक बीउ बैंकबाट स्थानीय बीउ लगेर जाने र बाली पाकेपछि सामुदायिक बीउ बैंकबाट लगेको परिमाणको बीउ फिर्ता गर्ने प्रणाली अपनाइएको छ ।  पैसा तिरेर बीउ किन्नु नपर्ने भएकाले यस प्रणालीबाट कृषकहरू खुसी र आकर्षित छन् । यस सामुदायिक बीउ बैंकले स्थानीय जात संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने कृषकहरूलाई प्रत्येक वर्ष सहकारीको साधारणसभामा सम्मान गर्दै आएको छ । साथै जनचेतनाका लागि कृषि जैविक विविधता दिवस मनाउने लगायतका क्रियाकलापहरू पनि सञ्चालन गर्दै आएको छ ।

यसका अतिरिक्त यस सामुदायिक बीउ बैंकले पोख्रेली जेठोबुढो धान, चौमासे र केन्टुकीवण्डर सिमी र मालेपाटन १ बोडीको करिव १० टन बीउ प्रत्येक वर्ष उत्पादन तथा बजारीकरण गर्दै आएको छ ।  यसका लागि पोखरा महानगरपालिका, कृषि ज्ञान केन्द्र, राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम, कृषि विकास निर्देशनालय, ली−बर्ड, सामुदायिक बीउ बैंक संघ नेपाल र बीउ कम्पनी लगायतका निकायसँग सहकार्य गर्दै आएको छ ।

वि.सं. २०८१ मा पोखरा महानगरपालिकाले आयोजना गरेको कृषि जैविक विवधता प्रदर्शनी कार्यक्रममा नमुना प्राङ्गारिक कृषि सहकारी संस्थाले प्रथम स्थान हासिल गरि नगद पुरस्कारसहित सम्मानित भएको थियो ।